Karbon Ayakizi

carbon_cycle_diagram_doe_labeled_900x700

Karbon Döngüsü (Kaynak: U.S.Department of Energy Office of Science

İklim değişikliği ve bu değişikliğin beraberinde getirdiği sorunlar son yılların en önemli ve en çok tartışılan konularından biri. Sorunlara neden olan aktiviteler lokal olsa da etkiler sınır tanımıyor ve küresel olarak hepimizi bir çözüm bulma arayışına itiyor.

Peki iklimdeki bu değişiklik nasıl oluyor? Dünyaya güneşten gelen enerjinin bir kısmı emildikten sonra geri kalanı yüzeylerden yansıyarak uzaya geri gönderilir. Bu işlem sırasında toprak ve atmosfer ısı dengesini sağlayan önemli bileşenlerdir. Karbondioksit (CO2), sera gazlarından biri olarak, bu enerjinin bir kısmının atmosferde tutulmasını sağlayarak dünyanın ısınmasına yardımcı olur. Karbon elementi bir döngü içerisinde ortamlar arası geçişini ve dengesini sağlarken endüstriyelleşmenin getirdiği bir yan etki olarak insanlar bu döngünün dengesiyle oynamışlardır. Özellikle insan aktiviteleri yüzünden artan CO2 emisyonları başta olmak üzere döngüye yeni bir giriş yapılmış, aynı zamanda bu endüstriyelleşme ve nüfus artışı dünyadaki orman ve toprak oranını da değiştirmiş ve artan karbonun emilmesini de azaltmıştır.

İklim değişikliği sonuçları sınır tanımıyor dedik. Bu yüzden hükümetler de beraber çalışmanın zorunluluğunu senelerce önce kavrayarak küresel ısınmayı durduramasak bile yavaşlatmak için çeşitli anlaşmalar, sözleşmeler ve politikalarla bir takım tedbirler almaya mecbur kaldılar. Türkiye, Mayıs 2004 de  Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’ne  (UNFCCC), Ağustos 2009’da da Kyoto Protokolü’ne taraf olarak iklim değişikliği ile ilgili bir adım atmıştır. 2012’de Türkiye’nin toplam emisyonu 440 milyon ton CO2 eşdeğerindedir. Bu emisyonun büyük çoğunluğu (70.2%) enerji sektörü olmakta ve katkısı olan diğer sektörlerde endüstri (14.3%), atık (8.2%) ve tarım (7.3%) olarak sıralanmaktadır. UNFCC’ye verilen Niyet Edilen Ulusal Olarak Belirlenmiş Katkı (INDC) raporunda Türkiye genel sera gazı emisyonunu 2030’a kadar %21 (246 MtCO2e) oranında azaltacağına dair taahhüt vermiştir. Ancak bağımsız bir bilimsel analiz kuruluşu olan Climate Action Tracker‘ın analizine göre bu taahhüt küresel ısınmayı azaltması çapında yetersiz bulunmuştur. CAT’nin değerlendirmesine göre Türkiye’nin ‘orta’ veya ‘yeterli‘ notu alabilmesi için emisyonlarını sırayla yaklaşık %34 (400 MtCO2e) veya %50 (600 MtCO2e) oranında azaltması gerekmektedir. Özellikle alternatif enerji kaynakları için daha yüksek hedefler koymamız gerekirken kömüre dayalı enerji üretimini azaltacak çalışmalar yapmalı, en azından yeni kömür santralleri bu denkleme eklenmemelidir.

Slide2

Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC), UN ve WMO üyesi olan ülkelere ulusal çapta iklim değişikliği ile mücadele için kaynaklar sağlarken, World Business Council for Sustainable Development (WBCSD) ve World Resources Instititue (WRI) ise biraraya gelerek uluslararası platformlarda geçerliliği olan sera gazı emisyonu hesaplaması ve raporlaması üstüne şirketler için bir protokol yayınlamıştır. Bu protokola (The Greenhouse Gas Protocol Initiative) göre ilk adım işletmenizin sınırlarını belirlemek. Kaç değişik coğrafyada kaç üretim yeriniz var ve bunlardaki ortaklıklar nasıl? Mesela hepsinin finansal kontrolu sizde mi yoksa hisseler birkaç değişik işletme arasında paylaşılmış mı? Küçük veya orta çaplı bir işletmeyseniz sadece bir coğrafyada ve tüm finansal kontrolun sizde olduğu bir işletmeniz olabilir. O zaman bu ilk adım kolay. Ancak birden fazla işletmenin birbirine bağlı olduğu durumlarda emisyon katkılarının doğru bir biçimde sayılması için hangi yaklaşımı esas alarak hesaplamalarınızı yaptığınızı belirtmeniz gerekmektedir. İşletmenin operasyonlarından dolayı yayılan sera gazlarının miktarı hisse payına göre bölüştürülerek raporlanabilir. Eğer kontrol üstüne olan yaklaşımla raporlama yapacaksanız o zaman mali kontrol veya operasyon kontrolu arasında karar vermelisiniz. İşletmenizin hukuki yapısına göre sera gazı ölçümlerinizde GHG Protokoluna göre aşağıdaki tablodaki değerleri kullanabilirsiniz.

Slide4

 

Slide5

 İşletme sınırları da belirlendikten sonra sera gazı envanterinizde  hangi operasyonlarınızı envanter içinize alacağınızı, tedarik zincirinizdeki dolaylı katkılarda hangi noktaya kadar ineceğinizi ve bu hesaplamaları yaparken nasıl varsayımlar yaptığınızı belirlemelisiniz. Direk emisyonlarınız kesinlikle envantere girerken dolaylı emisyonlarınızdan Kapsam 2’ye girenler de raporlamaya katılmalıdır. Kapsam 3 daha detaylı ve diğer işletmelere ait bilgiler içerdiği için daha çok bütçe ve zaman gerektirdiğinden raporlama dışı bırakılabilir.

Slide3

 

Slide1

Her sene yapılan bu ölçümlerin bir de karşılaştırılması gerektiği için elinizde verilerin olduğu ilk sene veya belli senelerin ortalaması alınarak bir temel oluşturulmalıdır.  Böylece her sene sera gazı emisyonlarındaki artış ve azalışlar izlenebilir. Bu emisyonlar değişik kaynaklardan geldiği için emisyon noktasında ölçülemez ancak aktiviteler dolayısı ile birim başına çıkan emisyonlardan hesaplanabilir (ya km başına gidilen yol için, harcanan birim yakıt için ya da üretilen bir parça ürün için). Amaç, ölçülmesi gereken sera gazlarının hepsinin karbon dioksit olarak hesaplanarak aynı birime dönüştürülmesi ve böylece artış ve azalışın değerlendirilmesinin kolaylaştırılmasıdır. Resmi Gazete’de 17 Mayıs 2014 tarihinde yayınlanan Sera Gazı Takibine ilişkin yönetmeliği baz alarak hesaplamalarınızı yapabilirsiniz. Yönetmelik de verilen ölçülmesi gereken gazların listesi ve bunların karbondioksit eşdeğerleri (ya da başka anlamda küresel ısınmaya katkı potansiyelleri) aşağıdaki tabloda verilmiştir.  Hesaplamalarınızın doğrulayıcı bir kuruluş tarafından da onaylanması gerekmektedir. Bu yönetmeliğe göre aktiviteniz ve o aktiviteye bağlı sera gazı emisyon faktörü ile çarpılarak emisyon miktarı bulunur. Emisyon faktörü olarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın kabul ettiği değerler kullanılmalıdır. IPCC tarafından kabul edilmiş değerlerde kullanılabilir. Karbondioksit dışındaki gazlar da emisyon hesaplamasına katılıyorsa emisyonlar hesaplandıktan sonra CO2 eşdeğeri ile çarpılarak hesaplamaya eklenir.

Slide6

Aşağıdaki siteleri ziyaret ederek yönetmelikler, kullanabileceğiniz yazılımlar, kişisel karbon ayakizi ve genel emisyon ölçümleri ile ilgili daha detaylı bilgileri inceleyebilirsiniz.

Karbon Ayakizi ölçümüne yardımcı olacak sayfalar

http://www.ghgprotocol.org/calculation-tools/all-tools

http://www.ghgprotocol.org/Third-Party-Databases/IPCC-Emissions-Factor-Database

http://www.ipcc-nggip.iges.or.jp/software/index.html

http://www.karbonayakizi.com/calculator/calculator.aspx

http://www.nature.org/greenliving/carboncalculator/

Sera Gazı Emisyon Takibi hakkında yönetmelik

http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2014/05/20140517-3.htm

Sera gazlarının İzlenmesi ve Raporlanması hakkında tebliğ

http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2014/07/20140722-5.htm

Sera Gazlarının Doğrulanması ve Doğrulayıcı Kuruluşların Yetkilendirilmesi hakkında tebliğ

http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/04/20150402-12.htm

İklim Değişikliği ve Türkiye

http://www.karbonkayit.cob.gov.tr/Karbon/Files/terimlers%C3%B6zl%C3%BCg%C3%BC.pdf

http://cait.wri.org/indc/#/map

http://www4.unfccc.int/submissions/INDC/Published%20Documents/Turkey/1/The_INDC_of_TURKEY_v.15.19.30.pdf

http://www.csb.gov.tr/db/turkce/editordosya/The_INDC_of_TURKEY_v_15_19_30-TR.pdf

http://www.iea.org/policiesandmeasures/climatechange/?country=Turkey

http://climateactiontracker.org/countries/turkey.html